Ninova'nın sanatı.

Asur Ninovası'nın devasa lamassu ve aslan avı kabartmalarından, on üçüncü yüzyıl Musul tekkâri metal işçiliği okulu üzerinden; Musul doğumlu sanatçıların belirleyici bir rol oynadığı yirminci yüzyıl Iraklı modernizminden, Daiş yıkımına ve şimdi Musul Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'nde ve Şâne' yaratıcı alanında sürdürülen 2017 sonrası canlanmaya.

Ninova'da görsel sanat, dünyanın hemen her yerinden daha eskidir. Ninova ve Nemrut'ta dokuzuncu ile yedinci yüzyıllar arasında oyulan yeni-Asur saray kabartmaları, dünya sanatının kurucu eserleri arasındadır — anlatısal resimsel heykelin, sözcüğün dar anlamıyla, icat edildiği an. Yirmi sekiz yüzyıl sonra, Musul, ortaçağ İslam sanatının en ayırt edici atölye geleneklerinden birini üretti: en güzel parçaları bugün British Museum'da, Louvre'da ve Hermitage'da bulunan, on üçüncü yüzyıl Musul Okulu'nun tekkâri bronz ve pirinç kapları. Bu iki ufuk arasında sürekli bir sanatsal yaşam uzanır — el yazması tezhibi, hat sanatı, cami süslemesi, yerel mimari, modern resim — 2014–2017 olayları bunu kesintiye uğrattı ama sona erdirmedi.

Bu girdi o tarihi alan alan inceler: Asur görsel mirası, ortaçağ Musul atölyeleri, hat sanatı ve İslam kitap sanatları, yirminci yüzyıl Iraklı modernist hareketi ve Musul'un ona katkısı, Musul Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi ile Musul Güzel Sanatlar Enstitüsü'nde kurulan resmi sanat eğitimi, 2014–2017 yıkımı ve o günden bu yana sürdürülen sanatçı önderlikli canlanma. Kültürel yaşamın edebî ve müzikal yanlarına ilişkin malzeme Kültür kaydımızdadır; Musul Müzesi'nin yağmalanmış antikalarına ilişkin malzeme Miras kaydımızdadır.

i. Asur görsel mirası

Yeni-Asur İmparatorluğu'nun başkenti, Sennakerib'in saltanatından (M.Ö. 705–681) şehrin M.Ö. 612'de bir Med-Babil koalisyonu tarafından yıkılışına kadar Ninova'daydı. O dokuz on yıl boyunca ve daha önceki başkentleri Nemrut (Kalḫu) ve Khorsabad'ı (Dur-Šarrukin) kapsayan biraz daha uzun kültürel ufukta, Asur sarayı eski Yakın Doğu'nun en başarılı anlatısal resimsel kabartmalarını üretti. Sennakerib'in Ninova'daki Güneybatı Sarayı'nın ve Asurbanipal'ın aynı yerdeki Kuzey Sarayı'nın duvarları, sürekli sıralarla alçıtaşı alabaster levhalarıyla kaplıydı; her biri alçak kabartmada oyulmuş ve canlı renklerle (neredeyse hiçbir orijinal boya hayatta kalmadı) askeri seferlerin, kraliyet avlarının, saray törenlerinin ve sarayların kendilerinin inşasının ayrıntılı sahneleriyle resmedilmişti.

Bu kabartmaların sanat tarihindeki önemi kolayca abartılamaz. Onlar, resimsel olarak sürekli hikâyeler anlatan en eski hayatta kalan görüntülerdir — Lakiş'in fethi, Kaldelilere karşı bataklık seferi, Asurbanipal'ın aslan avları — aynı sıra, ölçek değişimi ve anlatısal sıralama konvansiyonlarıyla, ki bunlar daha sonra Roma zafer sütunlarını, Rönesans fresk çevrimlerini ve modern çizgi romanları yapılandıracaktı. Onlar, manzaranın, hareket halindeki hayvanların, uzayda mimarinin, kolektif bir girişim olarak savaşın hayatta kalan en eski büyük ölçekli tasvirleridir. Asurbanipal'ın Kuzey Sarayı'ndan aslan avı panelleri — omurgasındaki oklarla ölmekte olan dişi aslan, acı içinde sinmiş aslan — dünya sanatındaki hayvan acısının en etkileyici temsilleri arasındadır.

Saray girişlerini koruyan devasa lamassu taş figürleriydi — insan başlı kanatlı boğalar, beş metre yüksekliğe ulaşan ölçeklerde oyulmuş, onlarca ton ağırlığında. Lamassu, apotropaik koruyuculardı; önden bakıldığında heybetli görünecek şekilde tasarlanmışlardı (iki bacaklı, profil-cephe melez görünümünde) ve yandan canlı (dört bacaklı tam profilde yürüyor, beşinci bacak her bakış açısından beşinin de görünmesi için eklenmişti). Lamassu çiftleri, şehrin kapılarını, sarayları ve tapınakları çevreliyordu; birçoğu Ninova'nın düşüşünde devrildi, diğerleri Layard ve Rassam'ın on dokuzuncu yüzyıl kazılarına kadar yıkıntılarda gömülü olarak hayatta kaldı.

Hayatta kalan Asur kabartmalarının büyük çoğunluğu, o on dokuzuncu yüzyıl kazıları sırasında Irak'tan ayrıldı ve şimdi British Museum, Louvre, Pergamon Museum ve bir avuç diğer Avrupa ve Amerika koleksiyonunda bulunuyor; daha küçük parçalar Irak'ta kaldı ve Musul Müzesi'nin Asur Salonu'nun merkez parçasıydı. Ninova'daki hayatta kalan yerinde saray kabartmaları 1970'lerden itibaren modern bir çatı altında korundu; Nemrut'taki ve Ninova'nın saray kapılarındakiler 2015 Daiş yıkımlarının ana hedefleriydi; bunlar Miras kaydımızda ele alındı.

[ Fotoğraf eklenecek: Ninova'dan lamassu ]

ii. Musul tekkâri metal işçiliği okulu

Asur kabartmaları Ninova'nın görsel sanatının ilk büyük bölümüyse, ikincisi Musul tekkâri metal işçiliği okulu'dur (al-madrasa al-mawṣiliyya li-l-maʿādin al-muṭaʿʿama): yüzeyleri gümüş, bakır ve bazen altınla kakma ve oyma olarak işlenmiş bronz ve pirinç kaplar — ibrikler, leğenler, şamdanlar, buhurdanlar, kalemlikler — üreten bir atölye geleneği; olağanüstü yoğun ve incelikli süsleme üretti. Okul, Atabeg ve Zengî himayesinde Musul'da on ikinci yüzyılın sonları ve on üçüncü yüzyıl boyunca gelişti; en yüksek noktasına Bedreddin Lû'lû' yönetiminde (sal. 1218–1259) ulaştı ve Kahire, Şam, Halep ve İran kadar uzaktaki metal işleme geleneklerini etkiledi.

Hayatta kalan en ünlü tek nesne Blacas İbriği'dir; usta Şucâ' bin Manʿa el-Mevsıli tarafından imzalanmış ve Hicri 629 Recep ayına (Nisan 1232) tarihlenmiştir — bir sanatçı imzası taşıyan İslam tekkâri metal işçiliği örneklerinin tarihlenebilenler arasında en erkenleri arasındadır. İbrik (şimdi British Museum'da, 1866'da Duc de Blacas koleksiyonundan satın alındı) 30 cm yüksekliğindedir ve gümüş ve bakırla kakma pirinç bir kaptır. Yüzeyi madalyonlar ve yazıların yatay bantlarına bölünmüştür: atlı süvariler, polo oyuncuları, müzisyenler ve ziyafet sahneleri olan frizler, Kûfî ve Nesih hat bantlarıyla dönüşümlü olarak gelir. Ayrıntı şaşırtıcıdır — yüzler, jestler, kostüm, bir atın yelesinin kıvrımı — ayrıntıya direnen bir ortamda (oyma ve kakma metal). Blacas İbriği, ortaçağ Musul atölyelerinin en yüksek başarı düzeyinde bir saray geleneği olduğunun kanonik tanığı olarak durmaktadır.

Diğer birkaç önemli imzalı Musul parçası hayatta kalmıştır. Daud bin Selâme el-Mevsıli'nin şamdanı (1248–49, şimdi Louvre'da), okulun en başarılı ustalarından birinin imzasını taşır; daha sonra Kahire'ye taşındı ve Memlûk himayesinde çalışmaya devam etti. "Aziz Louis Vaftiz Havuzu" olarak bilinen leğen — ismine rağmen on dördüncü yüzyıl Memlûk Mısır parçasıdır — doğrudan o diasporadan Musul tekniğinden iner. Bobrinsky Kovası (1163, Herat'ta yapıldı ama Musul geleneğine yakın bağlı bir tarzda) ve Vaso Vescovali (on üçüncü yüzyıl başı), Musul'un zanaatkârlarının demirlendiği atölye ağını yansıtır.

Musul tarzı, birkaç karakteristik özellikle tanımlanır: yatay bantlarda yoğun bir yüzey organizasyonu; (sonraki bazı geleneklerin aksine) soyut veya bitkisel süslemeyle sınırlı kalmaktansa saray yaşamından çekilmiş figüratif sahneler; vurgular için gümüş kakma ve sıcak tonlar için bakır kakmanın titiz kullanımı; imzalı ve tarihli yazıtlar; ve sanat tarihçilerinin parçalar arasında tanımlayabildiği insan yüzleri ve kostümün özel bir muamelesi. Okulun düşüşü, 1262 Moğol şokunun ve zanaatkârlarının halef gelenekler kuracakları Kahire, Şam ve İran'a dağılmasının ardından geldi.

[ Fotoğraf eklenecek: Blacas İbriği ]

iii. Musul Resim Okulu

Metal işçiliği geleneğine paralel olarak, Musul ayırt edici bir ortaçağ el yazması resmi geleneği üretti — Musul Resim Okulu, Kültür kaydımızda da (kültürel bağlamında) ele alındı. Okul, on üçüncü yüzyılda kısa ama yoğun bir şekilde, esas olarak Bedreddin Lû'lû'nun sarayında Atabeg himayesi altında gelişti. Hayatta kalan eserleri bilimsel el yazmalarındaki tezhipler — tıp, botanik, astronomi üzerine risaleler — ve şiir ile tarih eserleridir. Palet karakteristiktir: erimiş kırmızılar, lapis maviler, oker sarılar, altın varak. Yüzler dolgun ve yuvarlaktır; figürler ağır ve oturmuştur; kostüm taneli ayrıntıyla işlenmiştir; mimari ortamlar günlük yaşamın figürleriyle — aşçılar, hekimler, saray hizmetkârları — doldurulmuştur, yalnızca tasvir edilen hükümdarlarla değil.

Musul resim okulu, çağdaş Selçuklu ve Bağdat okullarından, yüksek figüratif gerçekçilik duygusuyla, gelişmiş kostüm ve mimari ayrıntısıyla ve sahneleri günlük yaşam figürleriyle doldurma dürtüsüyle ayrılır. Hayatta kalan en ünlü örnek, oturmuş bir hekimin etrafında dizilmiş dört figürü gösteren on ikinci yüzyıldan bir tıbbi tezhiptir (şimdi Paris'te). 1262'de Musul'a ulaşan 1258 Moğol istilası, okulu sürekli bir gelenek olarak sona erdirdi; halef İlhanlı Pers resim okulu üzerindeki etkisi önemliydi.

iv. Hat sanatı ve İslam kitap sanatları

Arap hattı, İslam görsel sanatlarının en yükseğidir ve Musul, şehrin Abbasi dünyasına dahil olmasından bu yana geçen milenyumun çoğunda önemli bir hat merkezidir. Musul'da üretilen en eski Kur'an el yazmaları, onuncu ve on birinci yüzyıllarda Arap hattına hâkim olan köşeli Kûfî yazısındadır; Musul Müzesi ve büyük uluslararası koleksiyonlar örnekleri barındırır. On ikinci yüzyıldan itibaren, şehrin hattatları temel olarak el yazısı stillerinde çalıştı — genel el yazması kopyaları ve sürekli düzyazı için Nesih, anıtsal teşhir ve mimari yazıtlar için Sülüs, ince Kur'an kopyası için Muhakkak. Yukarıda tartışılan ortaçağ tekkâri metal işçiliğindeki yazıtlar paralel bir hat kaydıdır: imzalı Musul parçaları, dönemlerinin en güzel minyatür hatlarından bazılarını içerir.

Osmanlı yüzyılları, Musul'un İstanbul merkezli daha geniş İslam hat eğitim dünyasına entegrasyonunu gördü; Musullu hattatlar Bağdat ve İstanbul'daki ustalarla çalışırken, Musullu hâmiler Kur'an kopyaları, el-Nuri Camii ve şehrin daha küçük camileri için dinî yazıtlar ve Eski Şehir genelinde camiler ve evler için mimari süsleme sipariş ettiler. Eski Musul'un camileri, on dokuzuncu yüzyıl Irak'ın en güzel hat yazıtlarından bazılarını taşıyordu. Bu yazıtların çoğu 2014–2017 yıkımı sırasında kayboldu veya hasar gördü; restorasyon Miras kaydımızda ele alınmıştır; UNESCO'nun Musul'un Ruhunu Diriltme programının bir parçası olarak Musullu ve Mısırlı usta hattatlar tarafından yürütülen anıtsal hat panellerini yeniden yaratma çalışmasıyla.

Yirminci yüzyıl Musullu hattatlar, Irak hat sanatının süregelen geleneğine katkıda bulundular; şehrin Güzel Sanatlar Enstitüsü (aşağıda tartışılır) çalışan ustalar üretmeye devam eden bir hat müfredatı sürdürür. Çağdaş Musullu hattatlar ayrıca dünyevi hurûfiyye geleneğinde de çalışırlar — Arap harf biçimlerini soyut olmayan resim ve grafik sanat temeli olarak kullanan yirminci yüzyıl hareketi — geleneksel dinî siparişleriyle birlikte.

v. Modern Iraklı sanat ve Musul'un rolü

Modern Iraklı sanat, Irak'ın, Arap dünyasının geri kalanıyla birlikte, Avrupa sanat eğitimine açılması ve aşamalı olarak kendi modernist hareketlerini geliştirmesiyle yirminci yüzyılda ortaya çıktı. Belirleyici an, Faik Hasan tarafından 1950'de Bağdat merkezli Öncüler Topluluğu'nun (Cemâ'atü'r-Ruvvâd) kurulması ve daha etkili olan Modern Sanat Bağdat Topluluğu'nun (Cemâ'atü Bağdâd li'l-Fenni'l-Hadîs) 1951'de Cevâd Selim ve Şâkir Hasan Âli Saîd tarafından modern Avrupa tekniğini Mezopotamya sanatının mirasıyla kaynaştırmaya yönelik açık bir programla kurulmasıydı — o günden bu yana Iraklı modernizmin baskın izleği olan istihdâs-ü'l-türâs ("mirasın yenilenmesi"). Selim'in anıtsal heykeli Nasbu'l-Hürriye (Hürriyet Anıtı, 1959–61) Bağdat'ın Tahrir Meydanı'nda, Iraklı modernizmin tek en ünlü eseridir; açıkça Asur kabartma kompozisyonundan yararlanır.

Musul, bu ulusal geleneğe birkaç önemli figür katkıda bulundu. Musul doğumlu İsmail eş-Şeyhli (1924–2002), Modern Sanat Bağdat Topluluğu'nun kurucu üyesi ve Bağdat Güzel Sanatlar Enstitüsü'nde uzun yıllar profesörlük yapan biriydi; Irak köy yaşamının mimari basitleştirilmesi ve sıcak toprak renkli paletlerin kullanımıyla resimleri Iraklı modernist kanonun merkezindedir. Faruk Hasan (d. 1939), Musul doğumlu bir ressam ve grafik sanatçısı, Iraklı modernizmin ikinci kuşağında önemli bir figürdü; eseri, Asur ikonografisinden ve tuvale aktarılmış Musul tekkâri metal işçiliği süslemesi geleneğinden yararlanır. Birkaç Musullu sanatçı, başlıca Bağdatlı modernistlerin öğrencileri veya yakın işbirlikçileriydi; Musul Güzel Sanatlar Enstitüsü'nde ve Musul Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'nde öğretmek için geri döndüler.

Bu Bağdat bağlantılı figürlerin ötesinde, Musul'un yirminci yüzyıl boyunca kendi çalışan sanatçı çevresi olmuştur — Güzel Sanatlar Enstitüsü'ndeki öğretmenler, yerel güzel sanatlar sendikasının üyeleri, şehir genelinde kişisel atölyeleri olan ressamlar ve heykeltıraşlar. Çalışmaları Bağdatlı modernistlerinkinden uluslararası alanda daha az görünür olmuştur ama sürekli bir yerel gelenek oluşturur: portre, manzara, dinî konular, hurûfiyye'de soyut deneme, güzel sanat olarak hat sanatı.

vi. Sanat eğitimi: Enstitü ve Fakülte

Musul'da resmi sanat eğitimi iki ana kurum etrafında yapılandırılmıştır. Musul Güzel Sanatlar Enstitüsü (Ma'hadü'l-Funûni'l-Cemîle bi'l-Mevsıl), Eğitim Bakanlığı altında Iraklı meslekî eğitim sisteminin bir parçası olarak, resim, heykel, grafik tasarım, seramik, hat sanatı, müzik ve tiyatroda dört yıllık orta-düzey eğitim sunar. Enstitü, kökenlerini 1947'ye kadar izler ve tarihsel olarak Musullu gençlerin görsel ve sahne sanatlarına girdiği ana yol olarak hizmet etmiştir. Mezunlarının çoğu daha fazla eğitim için Musul Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'ne geçmiştir; diğerleri doğrudan çalışan atölyelere, alt-orta okullarda öğretmenlik pozisyonlarına veya serbest pratiğe geçmiştir.

Musul Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi (Külliyetü'l-Funûni'l-Cemîle), daha geniş üniversitenin bir parçası olarak kuruldu ve resim ve heykel (el-funûnü't-teşkîliyye), müzik, tiyatro ve estetik felsefe bölümleri arasında lisans ve yüksek lisans dereceleri sunar. Fakülte, Dicle'nin sağ kıyısındaki tıbbi-kampüs mahallesinde amaca yönelik inşa edilmiş bir binada barındırılır; Üniversite'nin geri kalanı gibi, 2014–2017 sırasında geniş kapsamlı hasar gördü ve o günden beri aşamalı olarak yeniden inşa edilmiştir. Fakültenin resim ve heykel bölümü, hat sanatı müfredatı, grafik sanatlar müfredatı ve Musullu ve Iraklı görsel sanatlar tarihinde lisans ve lisansüstü araştırma sürdürmektedir.

Fakültenin 2017 sonrası canlanmadaki rolü önemlidir. Öğretim üyeleri ve mezunları, 2014–2017'de kaybedilenler üzerine belgeleme çalışmalarının çoğunu, hasar görmüş eserlerin kurtarılması ve restorasyonunu, daha geniş miras yeniden inşası (Miras kaydımızda ele alındı) için yeni bir kuşak restoratörü ve zanaatkârın eğitimini ve Musullu sanatçıların çağdaş Iraklı sanat sahnesine katılımını yönetmiştir. Aşağıda tartışılan sanatçı önderlikli girişimlerin birkaçı, Fakülte üyeleri veya mezunları tarafından başlatılmış ya da onlar tarafından demirlenmiştir.

vii. 2014–2017 yıkımı

2014–2017 olayları, Musul'un görsel sanat dünyasını çeşitli eksenler boyunca etkiledi. En uluslararası alanda görünür olanı, 26 Şubat 2015'te Musul Müzesi'ndeki yıkımdı; Daiş militanları Asur ve Hatra galerilerine balyozlar ve pnömatik matkaplarla saldırdı; olaylar Miras kaydımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Müzenin ana antikalarının çoğu — Nemrut Aslanı, her iki lamassu çifti, Ziyafet Steli, taht tabanları, anıtsal duvar kabartmaları — parçalandı, tamir edilemez biçimde hasar gördü veya yağmalanıp uluslararası antika piyasasına dağıtıldı. SBAH, Louvre, Smithsonian, World Monuments Fund ve ALIPH'in restorasyon konsorsiyumu, 2018'den bu yana yeniden bir araya getirilebilecekleri yeniden bir araya getirmek için çalışıyor; müze 2026'da yeniden açılış için planlanmaktadır.

Yıkım Müze'nin ötesine geçti. Şehirdeki kamusal sanat tekrarlanan bir hedefti: şehir meydanlarındaki anıtsal heykeller, kamu mozaikleri, kamu binalarının cephelerindeki hat panelleri ve camilerin ve kiliselerin ayrıntılı oyma taş ve hat süslemesi. 21 Haziran 2017'de el-Nuri Camii'nin ve el-Hadbâ Minaresi'nin yıkımı (Miras, § ii) önemli ortaçağ hat yazıtlarının kaybını içerdi; restorasyon, UNESCO denetiminde çalışan Mısırlı ve Iraklı usta hattatlar tarafından bu yazıtların özenli yeniden yaratımını içermiştir. Es-Saa Manastırı (Miras, § iii), yapısal hasarına ek olarak resim ve dekoratif sanat koleksiyonunun büyük bölümünü — Dominikan baskı yayın arşivi ve önemli on dokuzuncu yüzyıl ibadet resimleri dahil — kaybetti. Et-Tâhira Kilisesi (Miras, § iii), işgal dönemi sırasında ibadet sanatı ve süslemesinin çoğunu kaybetti ve yapısal olarak hasar gördü.

Musul genelindeki özel atölyeler, galeriler ve kişisel koleksiyonlar, işgal sırasında dağıtıldı veya yıkıldı. Sanatçılar kaçtılar, birçok durumda yalnızca taşınabilen ne varsa alarak; diğerleri kaldı ve kamusal olarak çalışmayı bıraktılar. Güzel Sanatlar Enstitüsü ve Üniversite Fakültesi kapatıldı; ekipman ve malzemeler yağmalandı, arşivler imha edildi. Birçok Musullu sanatçı dönemi, çalışma pratiklerinin tamamen durduğu ve hayatta kalma sade işiyle değiştirildiği bir dönem olarak tanımlar.

viii. 2017 sonrası canlanma: Fakülte, Şâne' yaratıcı merkezi ve çağdaş atölyeler

Musul'un görsel sanat yaşamının 2017 sonrası canlanması, yaklaşık olarak eşit ölçüde üç kurumsal küme tarafından yönetilmiştir: Musul Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, faaliyete döndürüldü ve restore edilmiş öğretim üyeleri altında yeni bir Musullu sanatçı kuşağı yetiştiriyor; Musul Güzel Sanatlar Enstitüsü, benzer şekilde restore edilmiş ve faaliyette; ve sanatçı önderlikli bir dizi özel girişim, bunların en belirgini Şâne'dir.

Şâne' yaratıcı merkezi (Ṣānaʿ, "yaptı/yarattı"), Haziran 2021'de kullanılmayan Musul tren istasyonunda kuruldu; geri dönen Musullu yaratıcılar grubu tarafından görsel sanat sergilerine, performanslara, atölyelere, rezidanslara ve provalara ev sahipliği yapan çok amaçlı bir yaratıcı alan olarak kurulmuştur. Şâne', UNESCO desteğiyle kuruldu ama esas olarak Musul tabanlı bir sanatçı yönetimli girişimdir; şehirdeki çağdaş görsel sanat için en görünür tek mekân haline gelmiştir. Sergi programı, Musullu ressamlar, fotoğrafçılar, heykeltıraşlar ve enstalasyon sanatçılarının tek başına ve grup sergilerini, ziyaret eden Iraklı ve uluslararası sanatçılarla işbirliklerinin yanı sıra içermiştir. Kültür kaydımızda ele alınan sinema eğitim programı (Musul Güzel Sanatlar Enstitüsü'nde 2021'de UNESCO ve AB desteğiyle, Stadsschouwburg Gent ile ortaklıkta kurulan Film Lab), resmi sanat eğitim kurumları boyunca yürütülen paralel bir sanatçı-geliştirme girişimidir.

Musul Kitap Forumu (Kültür, § iii), edebî programının yanı sıra resim sergilerine, hat atölyelerine ve canlı çizim oturumlarına ev sahipliği yapmıştır. Yeniden açılan Musul Güzel Sanatlar Sendikası, sergileri koordine etmeye ve çalışan sanatçıları desteklemeye başlamıştır. Özel galeriler, yerinden edilmeden geri dönmüş veya yeni kurulmuş, şehir genelinde açılmıştır; birkaçının Musullu görsel sanat geleneklerinin kurtarılması ve yenilenmesi etrafında açık programlaması vardır. Diasporada çalışan bir Musullu sanatçı ağı — Erbil'de, Bağdat'ta, Körfez'de, Avrupa'da ve Kuzey Amerika'da — şehirle bağlantılarını korumuş ve ziyaret eden atölyeler, sergiler ve maddi destek yoluyla 2017 sonrası canlanmasına katkıda bulunmuştur.

ix. Sürekliliğin tezi

Musul'a gelen ziyaretçilerin sorduğu soru, yeniden inşa edilmiş el-Hadbâ Minaresi'ne veya yeniden açılmış Musul Müzesi'ne (2026 geldiğinde) veya Şâne' duvarındaki çağdaş bir resme bakarken, 2014 ile 2017 arasında kaybedilenin yerinin doldurulup doldurulamayacağıdır. Dürüst cevap, kaybedilenlerin bir kısmının yerinin doldurulamayacağıdır: Müze'deki kırılmış Asur parçaları kısmen yeniden inşa edilebilirdir ama kaybedilen menşe bilgisi ve bağlamsal bütünlük değildir; uluslararası piyasada dağılmış yağmalanmış antikalar yavaşça geri kazanılabilir ama hepsi olmayacaktır; yıkılan kişisel kütüphaneler, özel atölyeler ve bir ömrün çalışma pratiği basitçe gitmiştir.

Yerinin doldurulabileceği ve doldurulmakta olan ise sanatsal geleneğin kendisinin sürekliliğidir: ustadan öğrenciye öğretim çizgisi, çağdaş Musullu sanatçıların çalışma pratiği, Güzel Sanatlar Enstitüsü ve Üniversite Fakültesi aracılığıyla resmi eğitim, sanatın sergilendiği ve tartışıldığı kamusal alanlar. Tren istasyonundaki Şâne' yaratıcı merkezi özel bir vakadır: yakın zamana kadar bir tane sahip olduğu söylenemeyen bir şehirde, sanatçı önderlikli çalışan bir alan. Yeniden açılan Kitap Forumu, restore edilmiş Üniversite Fakültesi, planlanan Müze yeniden açılışı — bunlar birlikte, yenilenmiş bir Musullu görsel sanat geleneğinin şekillenmekte olduğu kurumsal altyapıdır. Ninova'nın sanatı, 2026'da, 2014'te olduğu gibi değildir; ne de 2017'de olduğu gibidir. Dicle'nin sağ kıyısı boyunca üç bin yıllık resimsel yapımın sürekliliği yeniden kurulmuştur.

Kaynaklar

1. Albenda, P. (1986). The Palace of Sargon, King of Assyria. Paris: Éditions Recherche sur les Civilisations.
2. Russell, J.M. (1991). Sennacherib's Palace Without Rival at Nineveh. Chicago: University of Chicago Press.
3. Russell, J.M. (1998). The Final Sack of Nineveh. New Haven: Yale University Press.
4. Reade, J. (2018). Assyrian Palace Sculptures, gözden geçirilmiş baskı. London: British Museum Press.
5. Bahrani, Z. (2017). Mesopotamia: Ancient Art and Architecture. London: Thames & Hudson.
6. Rice, D.S. (1957). "Studies in Islamic Metal Work — VI: The Mosul School." Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 21(1/3): 487–504.
7. Ward, R. (1993). Islamic Metalwork. London: British Museum Press.
8. Allan, J.W. (1982). Islamic Metalwork: The Nuhad es-Said Collection. London: Sotheby's.
9. British Museum (2024). "The Blacas Ewer" — koleksiyon kaydı OA.1866,1229.61.
10. Ettinghausen, R. (1962). Arab Painting. Geneva: Skira.
11. Grabar, O. (1984). The Illustrations of the Maqamat. Chicago: University of Chicago Press.
12. Shabout, N. (2007). Modern Arab Art: Formation of Arab Aesthetics. Gainesville: University Press of Florida.
13. al-Bahloly, S. (2013). "The Persistence of the Image: Dhakira Ḥurra in Dia Azzawi's Drawings on the Massacre of Tel al-Zaatar." ARTMargins, 2(2): 71–97.
14. Iraklı Sanatçılar Topluluğu arşivleri, Bağdat (çevrimiçi dijitalleştirme yoluyla danışıldı, 2024–25).
15. Musul Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi (2024). Resmi kurumsal web sitesi ve katalog.
16. UNESCO (2018–2025). Musul'un Ruhunu Diriltme — Musul Müzesi, el-Nuri Camii ve Musul Güzel Sanatlar Enstitüsü (Film Lab) üzerine program raporları.
17. Şâne' (2024). Program materyalleri ve sergi katalogları, 2021–2024.
18. Mosul Eye blog ve arşivi (2014–2025).
19. News.Exeter (2024). Musul tabanlı kültürel canlanma girişimleri haberleri.