سەرچاوە مرۆییەکانی نەینەوا.

دانیشتووانێکی گەنج، فرە-نەتەوەیی، فرە-ئایینی نزیکەی ٣٫٧ ملیۆن کەس کە هێشتا شوێنپێی دیمۆگرافی ٢٠١٤–٢٠١٧یان هەڵگرتووە: ٤٫٨٩ ملیۆن عێراقی گەڕاونەتەوە بۆ ناوچە بنەڕەتییەکانیان لە دوای دۆڕانی هەرێمی داعش، بەڵام لە سەرتاسەری وڵاتیشدا زیاتر لە یەک ملیۆن کەس ئاوارەن، کە لە نێویاندا نزیکەی ١٥٠٬٠٠٠ ئێزدی هێشتا لە کەمپەکانی هەرێمی کوردستاندان، یەک دەیە لە دوای کۆمەڵکوژیی شنگال لە ئابی ٢٠١٤. ئەم مدخلە لێکدانەوەی ئەوەی پارێزگاکە چی هەیە — و چی لەدەست داوە — بە زمانی مرۆییەوە.

لە نێو هەموو سامانەکانی پارێزگایەکدا، گرنگترین سامان خەڵکەکەیەتی. نەینەوا لە مێژوویدا یەکێک بووە لە دیمۆگرافی هەرە دەوڵەمەندەکانی عێراق: پارێزگایەکە کە تێیدا عەرەبە سوننییەکان، کوردەکان، ئێزدییەکان، مەسیحییە ئاشورییە و کلدانییەکان، شەبەکەکان، تورکمانەکان، کاکەییەکان و کۆمەڵگەی بچوکتر لە جوگرافیایەکی چڕ و یەکترلێکدراودا لە دەوری ناوەندی شارستانی مووسڵ و بەناو دەشتدا ژیاون. ڕووداوەکانی ٢٠١٤–٢٠١٧ زیانێکی دیمۆگرافیان بە قەبارەیەکی نەبینراو لە دوای کەمپینی ئەنفال لە کۆتاییەکانی ١٩٨٠ـەکانەوە لێ کرد، و کاری چاککردنەوەی ئەو زیانە تەواو نییە.

یەکەم · پێکهاتەی دانیشتووان

دانیشتووانی پێش-٢٠١٤ـی نەینەوا بە نزیکەی ٣٫٤ ملیۆن کەس پێشبینی دەکرا. دواترین پێشبینییەکانی وەزارەتی پلانگرتنی عێراقی، بەپێی تەعدادی نیشتمانی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (یەکەم تەعدادی عێراقی لە ١٩٨٧ـەوە)، دانیشتووانی نەینەوا لە ٢٠٢٥ـدا نزیکەی ٣٫٧ ملیۆن کەس دادەنا — گەڕانەوەیەکی بەشێکی بەرەو ژمارەی پێش-٢٠١٤، بەڵام پێکهاتەکە بە بەرچاوی گۆڕاوە بەهۆی ئاوارەبوونی ئێزدییەکان، کۆچی مەسیحییەکان، گەڕانەوەی زۆرینەی عەرەبە سوننی بۆ مووسڵ، و کۆچی خاوێن لە قەزا گوندنشینەکانەوە بەرەو ناوەندە شارستانییەکان.

پێکهاتەی تەمەن گەنجە. نزیکەی ٤٠٪ـی دانیشتووانی نەینەوا کەمتر لە تەمەنی ١٨ ساڵن؛ ناوەندی تەمەن نزیکەی ٢٢ ساڵە؛ و ژیامرکدنی ١٥–٢٩ نزیکەی ٢٩٪ـی دانیشتووان پێک دەهێنا، لە یەکی ژمارەی نیشتمانیدا. کۆمەڵە زۆر بچووکی سەروو ٦٥ — کەمتر لە ٤٪ـی دانیشتووان — هەردوو نموونەی مێژوویی فرە-منداڵبوون و بایی مردنی نا-ئاسایش لەسەر نەوەی پێشوو دەکا.

پێکهاتەی نەتەوەیی و ئایینی (وردتر لە ئاینەکان، § دووەم–پێنجەم چارەسەر کراوە) نزیکەی ٦٥–٧٠٪ـی دانیشتووان وەک عەرەبە سوننی دادەنا، لەگەڵ کوردەکان، ئێزدییەکان، مەسیحییەکان، شەبەکەکان، تورکمانەکان، کاکەییەکان و کۆمەڵگەی بچوکتر کە هاوسەنگییەکە لە نموونە جوگرافیی چڕکراودا پێک دەهێنن: ئێزدییەکان لە قەزای شنگال، مەسیحییەکان لە دەشتی نەینەوا، شەبەکەکان لە حەمدانیا، کوردەکان لە عقرە و شێخان، تورکمانەکان لە تەلعەفەر.

پاراڵانی شار-گوند نزیکەی ٦٠:٤٠ـە، شاری مووسڵ نزیکەی ١٫٨ ملیۆن لە دانیشتووانی پارێزگاکە پێک دەهێنا. گەشەی مووسڵ لە ٢٠١٧ـەوە بەرچاو بووە؛ جزیرە و قەزا گوندنشینەکانی باشووری نەینەوا خاوتر بوون لە گەڕاندنەوەی ئاستەکانی دانیشتووانی پێش-٢٠١٤یان.

دووەم · ئاوارەبوون و گەڕانەوە، ٢٠١٤–٢٠٢٥

داگیرکردنی داعش بۆ مووسڵ و زۆربەی نەینەوا لە ٢٠١٤–٢٠١٧ یەکێک لە گەورەترین ئاوارەبوونە ناوخۆییەکانی لە مێژووی هاوچەرخی عێراقدا دروست کرد. لە لووتکەی خۆیدا (٢٠١٥–٢٠١٦) نزیکەی ٣٫٣ ملیۆن عێراقی بەناو وڵاتدا ئاوارە بوون، نەینەواش بەشێکی بەرچاوی پێک دەهێنا. ئاوارەبوونەکە تایبەتمەندی هەردوو خێرایی هەڵاتنی سەرەتا (مووسڵ لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤دا کەوت و کۆمەڵکوژیی شنگال لە ٣ی ئابی ٢٠١٤دا ڕوویدا) و درێژایی بوو.

بەپێی جۆری تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ـی ماتریکسی شوێنکەوتنی ئاوارەبوونی IOM، نزیکەی ٤٫٨٩ ملیۆن عێراقی پێشتر ئاوارە گەڕاونەتەوە بۆ ناوچە بنەڕەتییەکانیان لە دوای دۆڕانی هەرێمی داعش. نەینەوا ئامانجی گەورەترین بەشی تەنیای ئەو گەڕانەوانە بووە. بەپێی هەمان داتا، زیاتر لە یەک ملیۆن عێراقی هێشتا بەناو وڵاتدا ئاوارەن، لەگەڵ نزیکەی ١٥٪ هێشتا لە کەمپە فەرمییەکانی ئاوارەکاندا، کە لە نێویاندا نزیکەی ٢٩٥٬٦٠٢ کەس لە دۆخێکی بەتایبەت سختدان و بۆ زیاتر لە حەوت ساڵ ئاوارە بوون. زیاد، نزیکەی ٦٠٥٬٠٠٠ گەڕاوە (١٢٪) لە ناوچەی دۆخی ژیانی بەتایبەت سختدان، و ١٫٩١ ملیۆنی دیکە (٤٠٪) لە ناوچەی توندی ناوەندیدان.

سیاسەتی داخستنی کەمپەکان تایبەتمەندی سیاسی و مرۆیی دیاریکەری ماوەی پاش-٢٠١٧ بووە. ئەنجومەنی وەزیرانی عێراقی لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ـدا بڕیاری دا کە هەموو کەمپە ماوەکان دەبێ تا ٣٠ی تەمووزی ٢٠٢٤ داخراون. لە کۆتاییەکانی تەمووزی ٢٠٢٤دا حکومەتی عێراق دواخستنی کاتی داخستنی کەمپەکانی ڕاگەیاند؛ سیاسەتەکە لە ئەوەوە بە شێوەیەکی فازی جێبەجێ کراوە. لە کۆدا لە ٢٠٢٤دا (تا ٢٨ی ئابی)، ٦٬٧٠٤ خێزان (٢٥٬٥٢٢ کەس) لە کەمپەکانی هەرێمی کوردستان ڕۆیشتبوون.

بەرامبەری گەڕانەوە بەردەوامن: پرسەکانی موڵک (یونسکۆ ٨٠٪ـی ژێرخانی گشتی و ٧٠٪ـی ماڵەکانی شنگال وەک تێکدراو لە ٢٠١٧دا تۆمار کرد)؛ نیگەرانییەکانی ژیان-بەخۆبردن (نرخاندنی IRC بێکاریی ٥٦٪ـی دۆزییەوە)؛ نیگەرانییە ئاسایشییەکان؛ بەرامبەرە بەڵگەنامەییەکان؛ کەلێنەکانی پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری؛ و فشاری کەش (لێکۆڵینەوەی CARE Iraq ٢٠٢٤).

وێنای بەخشێر بە بەرچاوی گۆڕاوە. لە ٢٠٢٢ـەوە، بەخشێرەکان بۆ عێراق زۆرتر لە داراییی مرۆیییەوە جیا بوونەتەوە؛ ECHO یەکێک لە کەمە چالاکەکانی ماوەتەوە. مەبەستی حکومەتی عێراق بۆ کۆتاهیکردنی بەرنامەی یاوەری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ عێراق (UNAMI) تا کۆتایی ٢٠٢٥ گۆڕانێکی بەرچاوە. پابەندبوونی حکومەتی عێراق بە ٣٨ ملیۆن دۆلار بۆ نۆژەنکردنەوەی شنگال و دەشتەکانی نەینەوا ژمارەیەکی بەتایبەت میانەیە بەراورد لەگەڵ قەبارەی کاولکارییەکە.

سێیەم · حاڵەتی ئێزدییەکان

توندترین قەیرانی دیمۆگرافی تەنیای نا-ئاسایشی ٢٠١٤–٢٠١٧ کۆمەڵکوژیی شنگال لە ئابی ٢٠١٤دا بوو. بەپێی ڕاپۆرتی حوزەیرانی ٢٠١٦ـی کۆمیسارای بەرزی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافی مرۆڤ (OHCHR)، زیاتر لە ٤٠٠٬٠٠٠ ئێزدی ئاوارە، دەستگیر، یاخود کوژراون لە ماوەی ڕووداوەکانی ئابی ٢٠١٤دا، کارێک کە دواتر لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکان، پارلەمانی ئەوروپا و چەند پارلەمانی نیشتمانیشەوە وەک کۆمەڵکوژی دیاری کراوە. ژنان و کچان وەک کۆیلەی سێکس برابوون؛ هەزاران کوژراون؛ گۆڕستانی کۆمەڵایەتی تەواو لە هەڵکێشانە دواتریکاندا تۆمار کراون. کۆمەڵگەی ئێزدی دووەم گەورەترین کەمزانینی ئایینییە لە عێراقدا لە دوای مەسیحییەکان؛ پێشبینییەکانی پێش-٢٠١٤ـی دانیشتووانی ئێزدی عێراقی نزیکەی ٥٥٠٬٠٠٠ کەسن.

کاروانی پاش-٢٠١٤ـی کۆمەڵگەی ئێزدی کۆچی بەرچاوی لە تەنیشت ئاوارەبووندا لە خۆیدا گرتووە. نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ ئێزدی لە دەرەوە پەنابەری داواکرد. ژمارەی ٢٠٢٤ ئەوەیە کە نزیکەی ١٥٠٬٠٠٠ ئێزدی هێشتا لە کەمپە ئاوارەنشینەکاندان لە هەرێمی کوردستانی عێراق یەک دەیە لە دوای ڕووداوەکان. نزیکەی ٢٬٥٠٠ ئێزدی هێشتا نازانراون. یاسای ڕزگاربووانی ئێزدی (YSL)، کە لە ٢٠٢١ـدا بێزراوە، چوارچێوەیەکی یاسایی بۆ قەرەبووکردنەوە دابین دەکا؛ بودجەی فیدراڵی عێراقی ٢٠٢٣ ٢٥ ملیار دیناری (نزیکەی ١٦ ملیۆن دۆلار) دیاری کرد، بەڵام پۆلدانی کاریگەری سنووردارە.

گەڕانەوە بۆ شنگال بە تەدریجی بووە. یەکەم جوڵانەوەی گەڕانەوەی بەرچاو لە حوزەیرانی ٢٠٢٠دا دەستی پێکرد. بەپێی IOM، زیاتر لە ٦٠٠ ئێزدی لە ئایاری ٢٠٢٥دا بەتەنیا گەڕانەوە بۆ شنگال لە دهۆک؛ زۆربەیان بەخشی گەڕانەوەی پابەندی ٤ ملیۆن دیناری (نزیکەی ٢٬٨٠٠ دۆلار) وەرنەگرتووە. لە دوای ناسینەوەی حکومەتی عێراق لە ٢٠٢٢ـدا بۆ مافەکانی زەویی ئێزدییەکان، بەرێوەبەری تۆمارکردنی موڵک لە نیسانی ٢٠٢٥دا نزیکەی ١٬٣٣٨ نامەی موڵکدارێتی و ١٠٠ سەنەدی تەلیمی ناونیشانی دابەش کرد.

بەرامبەرە پێکهاتەییەکان دەمێننەوە. بوونی گرووپی چەکدار — هێزە کۆمەڵایەتیی هاوبەش (PMF) و دیکە — لە شنگال نیگەرانییەکی ئاسایشی بەردەوامە. ژێرخان زۆر زیانلێکەوتوو دەمێنێتەوە. مۆ مۆ کاتە مەسیحی و عەرەبە سوننیی نائاسایشییەکە بەشێکی پاراڵانە. تەمسیلی سیاسیی کۆمەڵگەی ئێزدی لاوازە: کورسیی ژیامرکدنی ئێزدی لە پارلەمانی عێراق ئێستا دەکرێ لەلایەن خەڵکی هەموو وڵاتەوە دەنگی پێ بدرێ.

چوارەم · پەروەردە و کارامەییەکان

بنکەی سەرمایەی مرۆیی نەینەوا بە بەرچاوی دەگەڕێتەوە. زانکۆی مووسڵ، گەورەترین زانکۆی گشتی لە باکوری عێراقدا کە نزیکەی ٣٠٬٠٠٠ خوێندکاری پێش-٢٠١٤ـی هەبوو، لە داگیرکردنی ٢٠١٤–٢٠١٧دا زۆر زیانلێکەوتوو بوو؛ گەڕاندنەوەی بنکە فیزیکییەکان لە ٢٠١٧ـەوە بەرچاو بووە. زانکۆی الحدباء بۆ دابینکردنی توانایی پەروەردەی بەرزی زیاد لە مووسڵ دامەزراوە، بە تەرکیز لەسەر ئەندازیاری و زانستە جێبەجێکارەکان. تەسجیلی قوتابخانە سەرەتاییەکان لە ٢٠٢٤–٢٠٢٥دا بەرزتر بووە لە هەر خاڵێک لە ٢٠١٤ـەوە.

پرۆفایلی کارامەییەکانـی هێزی کاری نەینەوا تێکەڵە. کارامەییە کلاسیکییەکانی پیشە لە کۆمەڵە گوندنشین دەمێننەوە، زیاد کراون بە نزیکەی ١٬٣٠٠ کارمەندی پیشە-کەلەپووری ڕاهێنراو لە ڕێگەی پڕۆگرامی گەڕاندنەوەی گیانی مووسڵی یونسکۆ. کارامەییە پیشەییەکان — پزیشکی، ئەندازیاری، پەروەردە — بە بەرچاوی بەهۆی کۆچی ٢٠١٤–٢٠١٧ کەم بوون.

پرۆفایلی خوێندنەوەتوانی پێگەیشتوانی نەینەوا لە نزیکەی ٨٠٪دا دادەنا، کەمێک خوارتر لە ناوەندی نیشتمانی عێراقی ٨٦٪. ڕێژەی خوێندنەوەتوانی گەنجان بە بەرچاوی بەرزترە، لە نزیکەی ٩٥٪دا. ژیامرکدنی ٢٠١٤–٢٠١٧ کۆمەڵێکی بەشێکی لەگەڵ تێکچوونی پەروەردەیی پێک دەهێنا کە سیستەمی قوتابخانە گشتییەکە هێشتا کار دەکا بۆ چارەسەرکردنی.

پێنجەم · هێزی کار و کارمەندی

وێنای هێزی کار وردتر لە مدخلی ئابووری (§ حەوتەم)دا چارەسەر کرابێ. نرخاندنی بازاڕی کاری ڕۆژهەڵاتی مووسڵی IRC لە ماوەی پاش-نا-ئاسایشی یەکسەردا بێکارییەکی ناوخۆیی ناوەندی نزیکەی ٥٦٪ـی دۆزییەوە، بەتایبەت بەرز لە نێو گەنجان و ژناندا. ژمارەی نیشتمانی عێراقی بێکاریی نزیکەی ١٣٫٥٪–١٥٫٥٪ (بانکی جیهانی، تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥) زۆر خراپترە لە ناوەندی هەرێمی ١٠٫٩٪؛ و ژمارەی نەینەوا پێکهاتەکارانە لە سەرووی نیشتمانیدا دەمێنێتەوە.

بەرامبەری کاری گەنجان توندە. لەگەڵ نوێنەراندنی ژیامرکدنی ١٥–٢٩ نزیکەی ٢٩٪ـی دانیشتووانی عێراق، بازاڕی کار پێویستی بە بەرهەمهێنانی چەند سەد هەزار کاری نوێ لە ساڵدا هەیە. گەنجانی نەینەوا — بەتایبەت ئەوانەی لە ماوەی ٢٠١٤–٢٠١٧دا گەیشتوون بە تەمەنی پێگەیشتوویی — بەرامبەری زیادی تێکچوونی پەروەردەیی، فشاری ئابووری خێزانی، و بەرامبەری کارای بنیاتنانی تۆڕی پیشەیی ڕووبەڕوو دەبنەوە.

بەشداریی هێزی کاری ئافرەتان لە عێراقدا لە نێو نزمترین لە ناوچەکەدایە، لە نزیکەی ١١–١٣٪دا. لە نەینەوادا ژمارەکە بەپێی کۆمەڵگە بە توندی جیاوازە. تێکچوونی ٢٠١٤–٢٠١٧ کاریگەرییەکی بەهێزی لەسەر بەشداریی هێزی کاری ئافرەتان کرد. گەڕانەوەی پاش-٢٠١٧ بەتایبەت خاو بووە.

شەشەم · کۆچ و دیاسپۆرا

لە تەنیشت ئاوارەبوونی ناوخۆییەوە، ماوەی پاش-٢٠١٤ کۆچی نێودەوڵەتی بەرچاوی لە نەینەواوە بینیوە، بەتایبەت لە کۆمەڵگەی کەمزانینەکانەوە. کۆمەڵگەی مەسیحی (ئاشوری، کلدانی، سریانی) ژیامرکدنێکی بەرچاوی زیادیان لە کۆچەوە لە ٢٠١٤ـەوە لەدەست داوە؛ پێشبینییە ئێستاکانەکان دانیشتووانی مەسیحی نەینەوا لە نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠–١٥٠٬٠٠٠دا دادەنێن، لە نزیکەی ٥٠٠٬٠٠٠+ لە سەرەتاکانی ٢٠٠٠ـات و زیاتر لە ١٫٤ ملیۆن بۆ هەموو عێراق دادەبەزن.

دیاسپۆرای عێراقیـی نەینەوا سەرچاوەیەکی مرۆیی دەرەکی بەرچاو پێک دەهێنا، لەگەڵ کۆمەڵگەی دامەزراو لە ئاڵمانیا، ولاتە یەکگرتووەکان، کەنەدا، ئوسترالیا، شانشینی یەکگرتوو، سوید. ئەو کۆمەڵگانە سەرچاوەی حەواڵە و شارەزایی بۆ گەڕانەوەکەن.

کۆچی ناوخۆیی لە ناو عێراقدا بەردەوامە لە شێوەدانی بنکەی سەرچاوەی مرۆیی نەینەوا. هەرێمی کوردستان شوێنێکی سەرەکی بۆ هەندێ لە کۆچبەری نەینەوا دەمێنێتەوە.

حەوتەم · تەندروستی و بنکەی سەرمایەی مرۆیی

تەندروستی دانیشتووانی نەینەوا سنوورێکی بەرچاوە لەسەر بنکەی سەرچاوەی مرۆیی. ناوەندی تەمەنی پێشبینیکراو لە لەدایکبوون بۆ عێراق نزیکەی ٧١ ساڵە. لە نەینەوادا، ناوەندی تەمەنی پێشبینیکراو پێشبینی دەکرێ کەمێک خوارتر لە ژمارەی نیشتمانیدا بێ. مردنی دایکان لە نەینەوادا لە ناوەندی عێراقی بەرزتر دەمێنێتەوە.

بەرگەی تەندروستی دەروونی گەورەیە و زۆر کەم چارەسەر کراوە. توێژینەوەی پێشنیازکراوی PMC/NCBI ڕێژەی بەرچاوی فشاری پاش-تراوما، خەفەکانی، و خەمی لە هەردوو دانیشتووانی ئاوارەی ئێزدی لە کەمپ و دەرەوەی کەمپدا تۆمار کردووە. ڕزگاربووانی دەستگیرکردنی داعش، بەتایبەت ژنان، پێداویستییەکی بەرچاوی تەندروستی دەروونی بەردەوامیان هەیە کە سیستەمی تەندروستی گشتی عێراق ئێستا سامانی پێ نییە بۆ چارەسەرکردنیان.

هەشتەم · سەرمایەی مرۆیی و گەڕانەوەکە

پارێزگاکە دانیشتووانێکی گەنج، فرە-نەتەوەیی، فرە-ئایینی نزیکەی ٣٫٧ ملیۆن کەسی هەیە؛ سیستەمی پەروەردەی بەشێکی بنیاتنانەوەی بە زانکۆی مووسڵ و زانکۆی الحدباء لە لووتکەکەیدا؛ هێزی کارێکی ڕەنگە ١٫٥ ملیۆن کەس لەگەڵ بێکاریی پێکهاتەیی؛ دیاسپۆرایەکی بەرچاو. پارێزگاکە — بە پێوانە — نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ کۆچبەری ئێزدی، چەند سەد هەزار کۆچبەری مەسیحی و کەمزانینی دیکەی لە دوو دەیەی ڕابردوودا، و لەدەستچوونێکی زۆرتر ناڕوون-بۆ-ژماردنی بەڵام زۆر ڕاستی کارامەی پیشەیی لەدەست داوە.

وەڵامی ڕاستی لە ٢٠٢٦دا ئەوەیە کە هێشتا ڕوون نییە ئایا سەرچاوە مرۆییەکانی نەینەوا لە ئاست و کوالیتیی پێویستی پارێزگاکە دیسان دامەزرێنرێنەوە یاخود نا. ژیامرکدنی کەمتر لە ١٨ کە ٤٠٪ـی دانیشتووان پێک دەهێنا سەرچاوەی مرۆیی درێژخایەنی موضوعی پارێزگاکە پێک دەهێنا؛ ئەوەی پەروەردە، ڕاهێنانی کارامەییەکان و فرسەتی کاری ئاسایی شایستەی توانایان وەردەگرن یاخود نا، کاروانی پارێزگاکە بەناو دەیەکانی ٢٠٣٠ و ٢٠٤٠دا دیاری دەکا.

نۆیەم · ڕوانگەکان

سێ ئاراستەی دیمۆگرافی و سەرچاوەی مرۆیی بە بەرچاوی داهاتووی ناوەند-ماوەی نەینەوا دیاری دەکا. یەکەم، تەواوبوونی کەوانەی ئاوارەبوون و گەڕانەوە — چارەسەری دانیشتووانی ئاوارەی ئێزدیی ماوە، پرسەکانی موڵکداریی ململانێی لە شنگال و دەشتدا، سیاسەتی داخستنی کەمپە و ئاکامەکانی — کارایەکی دیاریکەری کۆتایی دەیەی ٢٠٢٠ـەکان دەبێ. دووەم، گەورەبوونی گەنجان یاخود گەورەترین سامانی دیمۆگرافی نەینەوا یاخود گەورەترین پابەندیی پێک دەهێنا. سێیەم، توانایی دامەزراوەیی کەرتی گشتی نەینەوا دەبێ تاقی بکرێ.

خەڵکی نەینەوا، لە کۆتاییدا، ئەوەیە کە پارێزگاکە هەیەتی. ئەوەیش ئەوەیە کە ٢٠١٤–٢٠١٧ بە ڕاستەوخۆ هێرشی کردە سەری. کاری دامەزراندنەوەی بنکەی سەرچاوەی مرۆیی پارێزگاکە — گەڕاندنەوەی ئاوارەکان، بنیاتنانەوەی کارامەییە لەدەستچووەکان، پشتگیریی گەنجان، چارەسەری تراوما، پارێزگاریی فرە-جۆری — کاری سەرکێشە کە پارێزگاکە بۆ چارەکی داهاتووی سەدە لە ڕووبەڕووی دایە. کوالیتی ئەنجامدانی بە بەرچاوتر لە هەر هۆکارێکی تەنیای دیکە دیاری دەکا کە نەینەوا لە درێژخایەندا چی دەبێ.

سەرچاوەکان

1. پلانی وەڵامی نا-ئاسایشی عێراقی IOM ٢٠٢٥ — ٤٫٨٩ ملیۆن گەڕاوە، ١+ ملیۆن هێشتا ئاوارە.
2. ماتریکسی شوێنکەوتنی ئاوارەبوونی IOM لە عێراق (DTM)، جۆری تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤.
3. ECHO یاوەری مرۆیی یەکێتیی ئەوروپا (کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤). بەڵگەنامەی ستراتیژیی وڵاتیی عێراق.
4. ئەنجومەنی ئەتلانتیک (تەمووزی ٢٠٢٥). ساڵیادی یازدەیەمی کۆمەڵکوژیی ئێزدییەکان — ١٥٠٬٠٠٠ ئێزدی لە کەمپە.
5. ڕاپۆرتی ساڵانەی USCIRF ٢٠٢٥ (نیسانی ٢٠٢٥). بەشی عێراق.
6. EUAA (٢٠٢٥). ڕاپۆرتی زانیاریی وڵاتی بنەڕەتی — ٢٬٥٠٠ ئێزدی نازانراون.
7. OHCHR (حوزەیرانی ٢٠١٦). ڕاپۆرت — زیاتر لە ٤٠٠٬٠٠٠ ئێزدی.
8. CARE Iraq (تەمووزی ٢٠٢٤). ڕاپۆرتی دە-ساڵەی ئاوارەبوونی ئێزدییەکان.
9. PMC/NCBI (نەجار و دیکە، ٢٠٢١). لێکۆڵینەوەی فشاری ئاوارەی ئێزدییەکان.
10. Rudaw (ئایاری ٢٠٢٥؛ کانوونی دووەمی ٢٠٢٥). ڕاپۆرتی گەڕانەوەکانی شنگال.
11. نەتەوە یەکگرتووەکان لە عێراق (حوزەیرانی ٢٠٢٥). نوێنەری تایبەتی ئەنجومەنی ئاسایش.
12. بانکی جیهانی (تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥). نیگای وڵاتی عێراق.
13. IRC (٢٠١٨). نرخاندنی بازاڕی کاری ڕۆژهەڵاتی مووسڵ — بێکاریی ٥٦٪.
14. C4JR (ئاداری ٢٠٢٤).
15. UN Habitat عێراق (٢٠٢٥). ڕاپۆرتی شارستانیبوون لە عێراقدا.
16. وەزارەتی پلانگرتنی عێراق، تەعدادی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (ئاکامی سەرەتایی).
17. وەزارەتی کۆچ و کۆچبەرانی عێراقی، ڕاگەیاندنە ٢٠٢٤–٢٠٢٥.
18. سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان، ڕیزبەندی ٢٧٣٢ (٢٠٢٤).
19. سەنتەری نێودەوڵەتی بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریزم، لاهای (٢٠٢٤).
20. ARK International (٢٠٢٠). گەڕانەوەی ئێزدییەکان بۆ شنگال.