ڕێبەری شێواز و سەرچاوە.

چۆن تۆماری نەینەوا دەنووسرێت و سەرچاوەی بۆ دەهێنرێتەوە و ناوەکانی دەنووسرێن و ئاماژەی پێ دەکرێت. ئەم بەڵگەیە ئەو ڕێسا نووسینانە دەخاتەڕوو کە تۆمارەکانی ئەرشیف پەیڕەوی دەکەن، و ئەو پێوەرانەی کە پێی سەرچاوەیان بۆ دەهێنرێتەوە، و ئەو بنەمایانەی کە بابەتە هەستیارەکان ڕێکدەخەن، و ئەو پرۆسەیەی کە هەڵەکانی پێ ڕاست دەکرێنەوە. بە کراوەیی بڵاو دەکرێتەوە تاکو خوێنەر بتوانێت ئەرشیف بەپێی پێوەرە ڕاگەیەنراوەکانی خۆی هەڵبسەنگێنێت و لێی بپرسێتەوە.

i. مەبەست و بواری کار

تۆماری نەینەوا ئەرشیفێکی ئاماژەییە بۆ پارێزگای نەینەوا و شاری مووسڵ، کە زانکۆی الحدباء چاودێری دەکات. بە چەند تۆمارێکی بابەتی ڕێکخراوە — حەڤدە بوارەکە، لە جوگرافیا و مێژووەوە تا ئایینەکان و ئابووری و کەش‌وهەوا — و کۆمەڵە تۆمارێکی هاوتەریب بۆ نۆ قەزا کارگێڕییەکە. مەبەست لە هەرکامیان ئەوەیە کە بابەتێکی ڕاستی، سەرچاوەدار و ئەنسایکلۆپیدی بێت کە خوێنەر بتوانێت پشتی پێ ببەستێت و، کاتێک پێویست بێت، بەرامبەر بە سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکان دڵنیای لێ بکاتەوە.

ئەم ڕێبەرە ئەو ڕێسایانە ڕوون دەکاتەوە کە ئەو تۆمارانە پێکەوە دەبەستنەوە. بۆ هەموو تۆمارەکان لە هەر پێنج زمانە بڵاوکراوەکەدا (ئینگلیزی، عەرەبی، کوردی، تورکی و ئیسپانی) جێبەجێ دەبێت. خۆی بەڵگەیەکی زیندووە: هەرچەند ئەرشیف گەشە دەکات و ڕێبازەکانی پەستەوتر دەبن، ئەم پەڕەیە پێداچوونەوەی بۆ دەکرێت، و بەرواری پێداچوونەوەکە لە سەرەوە بەگوێرەی ئەوە نوێ دەکرێتەوە.

ii. دەنگ و ئاستی زمان

تۆمارەکان بە ئاستێکی زمانی لایەنگرنەگر و ڕوونکەرەوە دەنووسرێن — دەنگی بەرهەمێکی ئاماژەیی، نەک دەنگی وتارێک یان مشتومڕێک یان پەڕاوێکی بانگەشە. ئامانج ئەوەیە کە خوێنەر تەنها لە دەقەکەوە نەتوانێت بیروڕا کەسییەکانی نووسەر دەربارەی هیچ پرسێکی کێشەلێکراو بزانێت. لێرەوە سێ ڕێسای کارکردن دەردەکەون.

وەسف بکە، بەرگری مەکە. لەو شوێنانەی کە لایەنەکانی ناکۆکییەک هەڵوێستی پێچەوانە دەگرن، تۆمار هەر هەڵوێستێک وەک خاوەنەکانی دەیڵێن دەخاتەڕوو، بە ڕوونی دەیناسێنێت، و هەڵسەنگاندنی بۆ خوێنەر جێدەهێڵێت. بۆ نموونە، تۆماری سیاسەت هەڵوێستی ئەکتەرە جیاوازەکان دەخاتەڕوو بەبێ ئەوەی لایەنی هیچیان بگرێت.

دیاریکراو لە ڕەواندبێژی پەسەندتر بکە. ژمارەیەکی بەرواردراوی سەرچاوەدار لە سیفەتێک بەنرختترە. تۆمارەکان ژمارە و بەروار و دامەزراوە دیاریکراوەکان لەسەر زمانی هەڵسەنگاندن پێشدەخەن، و سنووری ئەوەی زانراوە دەردەخەن لەبری ئەوەی بیشارنەوە.

بۆ خوێنەری گشتی خوێندەوار بنووسە. تۆمارەکان زیرەکی پێشبینی دەکەن، نەک پسپۆڕی. زاراوە تەکنیکییەکان لە یەکەم بەکارهێناندا ڕوون دەکرێنەوە؛ زاراوە بە دەنگ‌نووسراوەکان بە نووسینێکی دەنگی ناسراو لەگەڵ ڕوونکردنەوەیەکی کورت دەخرێنەڕوو؛ و ئاماژەی لاوەکی بۆ تۆمارەکانی تر بەکاردەهێنرێت بۆ دووبارەنەکردنەوەی بابەت.

iii. پێوەرەکانی سەرچاوە

چاوەڕێ دەکرێت هەر بانگەشەیەکی ڕاستیی بنەڕەتی لە ئەرشیفدا پشت بە سەرچاوەیەک ببەستێت کە خوێنەر، لە بنەڕەتدا، بتوانێت سەردانی بکات. تۆمارەکان، بەپێی پێشینەیی، پشت بەمانە دەبەستن: لێکۆڵینەوە هاوتاپێداچووەکان و کتێبە ئەکادیمییەکان؛ بڵاوکراوەکانی دەزگا نێودەوڵەتییە ناسراوەکان (نەتەوە یەکگرتووەکان و ئاژانسەکانی، یونسکۆ، بانکی نێودەوڵەتی، ئاژانسی وزەی نێودەوڵەتی، ڕێکخراوی جیهانیی کەش‌ناسی و هاوشێوەکانیان)؛ تۆمارە فەرمییەکانی حکومەتی عێراق و پارێزگا؛ و ڕۆژنامەوانیی بەڵگەنامەیی متمانەپێکراو. هەر تۆمارێک بە لیستێکی سەرچاوەکان کۆتایی دێت کە گرنگترین سەرچاوە بەکارهاتووەکان تۆمار دەکات.

لەو شوێنانەی کە بەڵگە ناتەواو یان کێشەلێکراو یان کۆن بێت، تۆمار بە ڕاشکاوی ئەوە دەڵێت لەبری ئەوەی خەمڵاندنێک وەک ڕاستییەک پێشکەش بکات. چەند تێبینییەکی دووبارەبووەوە بە مەبەست لە ئەرشیفدا دەردەکەون — بۆ نموونە، کە عێراق لە ١٩٨٧ـەوە سەرژمێرییەکی تەواوی دانیشتووانی نەکردووە، بۆیە هەموو ژمارەکانی دانیشتووان و دیمۆگرافیا باشترین خەمڵاندنی بەردەستن نەک ژماردنی وردی. خوێنەر دەبێت ئەم ژمارانە وەک ئەرشیف هەڵیان دەسەنگێنێت هەڵبسەنگێنێت: وەک بەرگریکراوترین ژمارەکانی بەردەست لە ئێستادا، نەک کۆی نیشتەجێبوو.

ژمارەکان، کاتێک دەدرێن، بەروارکراو و بۆ سەرچاوەکەیان ئاماژەکراو دەدرێن. لەو شوێنانەی سەرچاوەکان پێچەوانەی یەکدی دەبن، تۆمار ئاماژە بە ناکۆکییەکە دەکات لەبری ئەوەی بێدەنگانە یەکێکیان هەڵبژێرێت. لەو شوێنانەی نەکرێت بانگەشەیەک بەپێی پێوەری ئەرشیف سەرچاوەی بۆ بهێنرێتەوە، لادەبردرێت.

iv. ناوەکان، شوێنەکان و نووسینی دەنگی

نەینەوا پارێزگایەکی فرە‌زمانە، و زۆربەی شوێنەکانی ناویان بە عەرەبی و کوردی و تورکی و سریانی و زمانەکانی تر هەیە. سیاسەتی ئەرشیف ئەوەیە کە لە هەر چاپێکی زمانیدا ئەو شێوەیە بەکاربهێنێت کە بۆ خوێنەری ئەو زمانە ئاشناترە، لەگەڵ پاراستنی ناسنامەی بنەڕەتیی هەر شوێنێک بە جێگیری بەناو چاپەکاندا.

لە چاپی ئینگلیزیدا ناوی شوێنەکان شێوە ئەکادیمییە ئینگلیزییە بڵاوبووەکان دەگرنەبەر (بۆ نموونە Mosul، Sinjar، Tal Afar، Nineveh، Hatra). لە چاپە عەرەبی و کوردی و تورکییەکاندا شێوە ستانداردە ناوخۆییەکان بەکاردەهێنرێن. لە چاپی ئیسپانیدا شێوە گونجاوکراوەکان لەگەڵ ئیسپانی بە جێگیری لە دەقدا جێبەجێ دەکرێن (بۆ نموونە Nínive، Sinyar، Tel Kaif)، لە کاتێکدا ناوی فایلەکان و ناسێنەرەکان و لەنگەرگەی ئاماژە لاوەکییەکان بە شێوە جێگیر و کلیلە‌ئینگلیزییەکەیان دەمێننەوە تاکو هەمان شوێن بە دروستی لە هەر پێنج چاپەکەدا چارەسەر بێت.

نووسینی دەنگیی عەرەبی و زمانەکانی تر نووسینێکی دەنگیی جێگیر بەکاردەهێنن، لەگەڵ نیشانەکانی دەنگ لەو شوێنانەی یارمەتیی دەربڕین دەدەن. ناوی کەسەکان و دامەزراوەکان ئەو ڕێنووسە دەگرنەبەر کە خاوەنەکە یان لایەنەکە لە بارودۆخە فەرمییە ئینگلیزییەکاندا بەکاری دەهێنێت، لەو شوێنانەی هەبێت.

v. بابەتە هەستیار و کێشەلێکراوەکان

زۆربەی مێژووی نوێی نەینەوا قورسە. ئەرشیف داگیرکردنی ٢٠١٤–٢٠١٧، و جینۆسایدی ئابی ٢٠١٤ بەرامبەر کۆمەڵگەی ئێزیدی لە شنگال، و ئاوارەکردنی کریستیان و کۆمەڵگەکانی تر، و وێرانکردنی کەلەپووری ئایینی و کلتووری، و کاری درێژ و ناتەواوی گەڕانەوە و بنیاتنانەوە تۆمار دەکات. ئەم بابەتانە بەپێی سێ بنەما هەڵدەسوڕێنرێن.

دڵسۆزی. تاوانە بەڵگەنامەکراوەکان بە سەنگینی و وردی وەک ڕاستییەکی مێژوویی جێگیر تۆمار دەکرێن، بەو دانپێدانانەی کە نەتەوە یەکگرتووەکان و دەزگا دەسەڵاتدارەکانی تر پێیان داوە، و بەبێ هەستبزوێنی یان بچووککردنەوە یان نەرمکردن.

دادپەروەری لە ناکۆکییە زیندووەکاندا. لەو پرسانەی هێشتا بە چالاکی کێشەیان لەسەرە — دۆخی ناوچە کێشەلێکراوەکان، ڕێکخستنەکانی فەرمانڕەوایی، بانگەشە دیمۆگرافییەکان کە دەرئەنجامی سیاسییان هەیە — ئەرشیف هەڵوێستی لایەنەکان و دۆخی بەڵگە دەخاتەڕوو بەبێ ئەوەی نێوانیان حوکم بکات.

ڕێز. ئەو کۆمەڵگایانەی مێژوویان تۆمار دەکرێت وەک بکەر مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، نەک وەک نموونەی ڕوونکردنەوە. لەو شوێنانەی کۆمەڵگایەک گێڕانەوەی خۆی بۆ ئەزموونی خۆی هەیە، گرنگیی پێدەدرێت، و ئەرشیف هەوڵ دەدات لەگەڵ کۆمەڵگاکانی نەینەوا بنووسێت نەک تەنها دەربارەیان.

vi. پێکهاتەی تۆمار

هەر تۆمارێک پێکهاتەیەکی جێگیر دەگرێتەبەر تاکو خوێنەر بتوانێت بە خووگرتن ئەرشیف بگەڕێت. سەردێڕێکی پێشەکی جێگەی تۆمارەکە لە ڕیزبەندیدا دەدات (ژمارەی بوارەکەی یان قەزاکەی). سەردێڕ و پێشەکییەکی کورت تۆمارەکە پوختە دەکەن. هێڵی ناسێنان دەستەی نووسەران و بەرواری پێداچوونەوە و شێوازی ئاماژەپێکردن تۆمار دەکات. دەق بۆ بەشە ژمارەدارەکان بە لەنگەرگەی جێگیر دابەش دەکرێت، بە تێڕوانینێکی گشتی دەستپێدەکات و بە بابەتی بەرەوپێش دەچێت. هەر تۆمارێک بە لیستی سەرچاوەکان کۆتایی دێت. لاتەنیشتێک پێرستی ناوەڕۆک و گۆڕەری زمان و بەستەری بابەتە پەیوەندیدارەکان و تێبینیی ڕاستکردنەوە هەڵدەگرێت.

وێنەکان — وێنە و هێڵکاری و چارت و نەخشەکان — ژێرنووسیان هەیە کە ئەوەی پیشاندراوە ڕوون دەکەنەوە و سەرچاوەکە ئاماژە پێ دەکەن. لەو شوێنانەی وێنەی شێوەیەک هێشتا دابین نەکراوە، نیشانەی جێگەیەک جێگە مەبەستەکەی دەستنیشان دەکات لەبری ئەوەی توخمێکی شکاو بەجێبهێڵێت.

vii. چۆن ئاماژە بە ئەرشیف بکرێت

هەر تۆمارێک ئاماژەپێکراوە. هێڵی ناسێنانی هەر تۆمارێک شێوەیەکی کورتی پێشنیارکراو دەدات. بۆ بوارەکان، شێوازەکە ئەمەیە:

Nineveh Record، «هونەر»، § 10. زانکۆی الحدباء، مووسڵ. بەرواری سەردان [بەروار]، لە nineveh.hu.edu.iq.

لە تۆماری قەزادا ناوی قەزا جێی سەردێڕی بوارەکە دەگرێتەوە. بۆ ئەم ڕێبەرە، ئاماژەی پێ بکە بەم شێوەیە: Nineveh Record، «ڕێبەری شێواز و سەرچاوە»، بەیاننامەی ڕێباز. ئەوەی لە ئەرشیفەوە دەیگوازێتەوە دەبێت مۆڵەتنامەکەی، کە لە خوارەوە ڕوونکراوەتەوە، ڕەچاو بکات.

viii. مۆڵەتنامە و دووبارە‌بەکارهێنانەوە

ئەگەر بە جۆرێکی تر نەنووسرابێت، دەقی تۆماری نەینەوا لەژێر مۆڵەتنامەی Creative Commons ئاماژەپێدان–ناـبازرگانی–بێ‌دەستکاری ٤.٠ نێودەوڵەتی (CC BY-NC-ND 4.0) بڵاو دەکرێتەوە. ئەمە بەو واتایە دێت کە دەکرێت بابەتەکە بە ئازادی هاوبەش بکرێت، لەگەڵ ئاماژەپێدان بە تۆماری نەینەوا و زانکۆی الحدباء، بۆ مەبەستی ناـبازرگانی، و بەبێ گۆڕانکاری. وێنە و شێوە تاکەکان لەوانەیە مۆڵەتنامە یان ئاماژەی تایبەتی خۆیان هەبێت کە لە ژێرنووسیاندا ئاماژەی پێ دەکرێت و لەو شوێنانەی جیاواز بن پێشینەیییان هەیە.

داواکارییەکانی بەکارهێنانەکانی سەروو مۆڵەتنامەکە — دووبارە‌بەکارهێنانەوەی بازرگانی، گونجاندن، یان وەرگێڕان بۆ زمانێکی زیاتر — دەکرێت ئاراستەی دەستەی نووسەران بکرێن لەسەر ئەو ناونیشانەی پەیوەندی کە لە خوارەوەیە.

ix. ڕاستکردنەوەکان و بەشدارییەکان

ئەرشیف بە چالاکی چاودێری دەکرێت، و تۆمارەکانی پێداچوونەوەیان بۆ دەکرێت هەرچەند سەرچاوەکان باشتر دەبن و خوێنەران ئاماژە بە هەڵەکان دەکەن. ئەو بانگهێشتە هەمیشەییەی کە لە هەر تۆمارێکدا دەردەکەوێت لێرەشدا جێبەجێ دەبێت: هەڵەیەکت دۆزییەوە یان دەتەوێت سەرچاوەیەک زیاد بکەیت؟ بنووسە بۆ [email protected] لەگەڵ ناوی تۆمارەکە و ڕاستکردنەوە پێشنیارکراوەکەت. بەشدارییە بنەڕەتییەکان بە بابەتی سەرچاوەدار بەخێرهاتن دەکرێن لە ڕێگەی هەمان ناونیشان و پەڕەی بەشداریـیەوە.

ئەو ڕاستکردنەوانەی پەسەند دەکرێن لە تۆمارە پەیوەندیدارەکەدا دادەمەزرێن، و بەرواری پێداچوونەوەی تۆمارەکە نوێ دەکرێتەوە. ئەرشیف لە ئێستادا تۆماری گۆڕانکارییەکی گشتی ناهێڵێتەوە؛ ئەو خوێنەرانەی پێویستیان بە ئاماژەکردنە بە وەشانێکی دیاریکراو، با بەرواری سەردان تۆمار بکەن، وەک شێوازی ئاماژەپێکردنی سەرەوە ڕێگەی بۆ دەڕەخسێنێت.